Prezent dla górnika - na emeryturę, awans i Barbórkę

Najlepszy prezent dla górnika mówi coś o jego własnej drodze zawodowej: o kopalni, w której pracował, o stanowisku, na które awansował, o latach spędzonych pod ziemią. Barbórka jest tylko jedną z okazji - równie często szuka się upominku na emeryturę, jubileusz pracy, awans czy urodziny. Poniżej zebraliśmy pomysły według okazji i według tego, kim jest obdarowana osoba.

Prezent dla górnika według okazji

Okazja	Co ma znaczenie	Kierunek prezentu
Urodziny, imieniny	osoba, nie zawód	hobby obdarowanego, a motyw górniczy jako dodatek, np. na kartce
Awans	nowa funkcja i odpowiedzialność	grawerowany przedmiot z datą, nawiązanie do symboli stanowiska
Jubileusz pracy	liczba przepracowanych lat	pamiątka z nazwą kopalni i datami
Emerytura	zamknięcie etapu, wspomnienia	rzeczy, które pomagają zachować historię zakładu i własnej pracy
Barbórka	święto całego środowiska	symbole święta, upominek na karczmę lub comber

Grudniowe święto ma własne zwyczaje i kalendarz wręczania - opisujemy je osobno w przewodniku prezent na Barbórkę. Tu skupiamy się na człowieku i okazjach rozsianych przez cały rok.

Awans i jubileusz: prezenty, które mówią o karierze

W górnictwie stanowisko widać nawet na stroju galowym. Pióropusz przy czako zmienia barwę razem z funkcją - czarny noszą aspiranci i górnicy, biały technicy, inżynierowie i dyrektorzy górniczy, zielony dyrektorzy generalni, a czerwony członkowie orkiestry górniczej. Szczegóły przypisań bywają w źródłach opisywane nieco inaczej, dlatego ten trop najlepiej najpierw skonsultować z samym zainteresowanym. Jeśli jednak awans oznacza zmianę barwy pióropusza, grafika lub miniatura czako w nowym kolorze staje się czytelną pamiątką. O galowym stroju górniczym piszemy też w tekście o górniczych mundurach.

Na jubileusz pracy - w środowisku górniczym honorowany m.in. podczas barbórkowych akademii i obiadów jubilackich - sprawdzają się przedmioty z wygrawerowaną nazwą zakładu i liczbą lat: kufel, podstawka z bryłką węgla, drewniana kasetka. Ważne, żeby dane były dokładne: pełna nazwa kopalni, ewentualnie jej dawna nazwa, właściwe daty.

Prezent dla górnika na emeryturę

Dla emeryta górnika największą wartość mają zwykle rzeczy związane z pamięcią. Wiele kopalń zostało zlikwidowanych, a wraz z nimi zmieniło się otoczenie, w którym upłynęło życie zawodowe. Badacze kultu św. Barbary z AGH zwracają uwagę, że obrazy, rzeźby i sztandary z likwidowanych zakładów trafiają do kościołów parafialnych, izb pamięci i muzeów. To podpowiedź: czasem najlepszym prezentem jest odnalezienie, gdzie dziś stoi figura z „jego” cechowni, i zrobienie jej zdjęcia.

Inne pomysły z tej kategorii:

historyczna fotografia lub plan kopalni - w oprawie, z podpisem i datą;
album lub monografia zakładu - wiele kopalń i miast ma opracowania historyczne, warto zapytać w lokalnej bibliotece lub muzeum;
spisanie wspomnień - nagranie rozmowy albo zeszyt, w którym wnuki zapiszą historie z szychty;
wspólna wizyta w muzeum górnictwa - np. w Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, gdzie emeryt bywa najlepszym przewodnikiem dla rodziny.

Prezent dla kobiety pracującej w górnictwie

Kobiety mają w górniczej tradycji własne miejsce. Combry babskie, czyli kobiecy odpowiednik karczmy piwnej, wzięły się według Roberta Talarczyka, dyrektora Teatru Śląskiego, który mówił o tym w RMF FM, z prostej obserwacji: w kopalniach pracuje wiele kobiet, więc i one chciały mieć własne świętowanie. Prezent dla górniczki nie musi więc być „łagodniejszą” wersją upominku dla mężczyzny. Sprawdzą się te same symbole - lampa, węgiel, św. Barbara - w formie dopasowanej do gustu: biżuteria z węgla, grafika z szybem jej zakładu, elegancki notes z górniczym godłem. Jeśli wybiera się na comber, drobiazg z humorem pasuje lepiej niż rzecz poważna.

Prezent od kolegów z zakładu

Inaczej wygląda upominek od rodziny, a inaczej od ludzi, z którymi ktoś zjeżdżał na dół przez lata. Prezent zbiorowy ma tę przewagę, że może zawierać coś, czego rodzina nie zna: podpisy całego oddziału, wspólne zdjęcie przy szybie, krótkie wspomnienia kolegów zebrane w jednym albumie. Przy takim upominku liczy się przede wszystkim staranność - poprawne nazwiska, nazwa oddziału, właściwe daty. Dobrze sprawdza się też grafika przedstawiająca charakterystyczny budynek zakładu, na przykład wieżę szybową lub cechownię, z dedykacją od zespołu. Jeśli zbiórkę organizuje się na pożegnanie przed emeryturą, warto wręczyć prezent w gronie, w którym obdarowany pracował, a nie tylko podczas oficjalnej uroczystości.

Symbole w wersji osobistej

Te same znaki, które kojarzą się z całym górnictwem, można podać tak, żeby dotyczyły jednej osoby.

Lampa. Replika dawnej lampy z grawerem daty pierwszego zjazdu czy przejścia na emeryturę zamienia ogólny symbol bezpiecznego powrotu w osobistą pamiątkę. Inspiracje górniczym wzornictwem zbieraliśmy w tekście śląski design inspirowany górnictwem.
Węgiel z konkretnego miejsca. Bryłka z kopalni, w której ktoś przepracował lata, znaczy więcej niż anonimowa.
Skarbnik. Figurka ducha kopalni z górniczych podań to prezent z przymrużeniem oka. W tarnogórskiej wersji legendy Skarbnik zawarł z górnikami układ, a gdy próbowali go przechytrzyć, ukrył srebro i zatopił korytarze.
Św. Barbara. Dla osoby wierzącej figurka patronki dobrej śmierci i ludzi niebezpiecznych zawodów zostaje w domu na lata.

Czym się kierować, wybierając prezent dla górnika

Najpierw warto ustalić kilka faktów: czy obdarowany pracuje pod ziemią, czy na powierzchni, w jakim zakładzie, jak długo i na jakim stanowisku. Dopiero na tej podstawie można dobrać symbol, który nie będzie przypadkowy. Lepiej też unikać żartów z ryzyka zawodowego - to praca, w której bezpieczeństwo jest sprawą poważną. Na bileciku dobrze sprawdza się tradycyjne pozdrowienie „Szczęść Boże”, które według Jacka Okonia, kustosza Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, ma chłopskie korzenie: przynieśli je do kopalń pracownicy rekrutowani z okolicznych wsi.

Czytaj też

Czako górnicze i kolory pióropuszy - co oznaczają
Barbórka - kiedy jest i skąd się wzięła górnicza tradycja
Pamiątki ze Śląska - co przywieźć i po czym poznać regionalny produkt

Najczęstsze pytania

Co kupić górnikowi, który ma już wszystkie gadżety?

Coś niepowtarzalnego: zdjęcie lub plan jego kopalni, spisane wspomnienia, wspólną wizytę w muzeum. Pamiątki z jego biografii nie da się zdublować.

Jaki prezent dla górnika na emeryturę?

Taki, który zachowuje pamięć o zakładzie i latach pracy - oprawioną fotografię szybu, monografię kopalni albo pamiątkę z nazwą zakładu i datami.

Czy prezent dla górnika na Barbórkę różni się od prezentu na urodziny?

Tak. Na Barbórkę liczy się nawiązanie do święta i jego symboli, na urodziny - przede wszystkim zainteresowania obdarowanego. Barbórkowe zwyczaje opisujemy w osobnym przewodniku.

Zdjęcie: Obchody Barbórki w Piekarach Śląskich, 4 grudnia 2017 r. Po prawej kaplica św. Barbary. Autor: Danuta Cholewa / Regionalny Instytut Kultury w Katowicach, licencja CC BY 4.0, Wikimedia Commons.

Prezent dla górnika - pomysły na emeryturę, awans, jubileusz i Barbórkę